Zioła i przyprawy używane są jako składniki potraw w wielu różnych kuchniach. W związku z tym ich znaczenie w diecie jest znaczne. Wysiłki wielu naukowców mają na celu ustalenie składników czynnych ziół i przypraw. Nie tylko względy smakowe, lecz przede wszystkim względy medyczne mają tu duże znaczenie. Składniki czynne różnych roślin używanych jako dodatki do potraw mają udokumentowany szereg działań korzystnych na organizm ludzki. W tej kategorii należy wymienić m.in. miętę pieprzową , imbir czy czosnek. Inną popularną przyprawą, która ma udowodnione wielokierunkowe działanie lecznicze jest cynamon. Oprócz własności smakowych cynamon wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe, obniżające poziom glukozy we krwi, regulujące poziom cholesterolu i lipidów oraz przeciwnowotworowe.
HistoriaW kuchni używana przyprawa to sproszkowana kora cynamonowca Cinnamoni cortex o bardzo charakterystycznym słodko-ostrym smaku. Przyprawę pozyskuje się z cynamonowca cejlońskiego (Cinnamomum vera) lub wonnego (Cinnamomum cassia). Cynamonowiec jest drzewem, które rośnie głównie w Azji. Samą przyprawę do Europy przywieźli Holendrzy w XVII wieku ze swej ówczesnej kolonii - Cejlonu, gdzie udokumentowano jej stosowanie już 2700 lat przed Chrystusem. Olejek cynamonowy stanowił także jeden z olejków opisanych w Biblii. Jeśli chodzi o badania nad działaniem leczniczym cynamonu, to dostępne są artykuły z II połowy XIX wieku, w których opisano przeciwnowotworowe oraz przeciwkrwotoczne (w obfitych miesiączkach) działanie tej przyprawy. Od tego czasu odkryto szereg innych właściwości cynamonu.
Zawartość kory cynamonowcaW cynamonie przeważa olejek eteryczny (obecny zarówno w liściach jak i w korze), którego zawartość to 2-3 %. W skład olejku wchodzą aldehydy, alkohole oraz związki terpenowe. Aldehyd cynamonowy stanowi ponad połowę zawartości olejku, inne aldehydy to: benzaldehyd oraz aldehyd fenylo-propylowy. Z alkoholi przeważa eugenol (do 10%). Resztę olejku stanowią –związki terpenowe, takie jak: felandren czy pinen oraz p-cymen i linarol. Ponadto w cynamonie znajdziemy także mangan, żelazo, wapń , błonnik oraz cukry. 2 łyżeczki cynamonu zaspokajają dzienne zapotrzebowanie organizmu na mangan w ilości 40% oraz dostarczają ok. 12 kalorii.
Działanie anty-diabetycznePrzyprawianie pokarmów cynamonem nie tylko dodaje im lepszego smaku, lecz również ma wpływ na poziom cukru we krwi. Cynamon redukuje szybkość trawienia w żołądku, co powoduje, że żołądek opróżnia się wolniej a poziom glukozy we krwi po posiłku nie wzrasta gwałtownie. Szwedzcy naukowcy w badaniu przeprowadzonym na 14 osobach wykazali, że po dodaniu 2 łyżeczek cynamonu do puddingu ryżowego czas opróżniania żołądka (GET) spadł z 37% do 34.5%. Co więcej wykazali oni również, że poziom glukozy we krwi po podaniu przyprawionego ryżu (mierzony po 15, 30, 45, 60, 90 i 120 min.) był o 50% niższy niż wtedy, gdy badani zjedli pudding nieprzyprawiony. Dobre wyniki uzyskano również w badaniu na myszach, którym podawano raz dziennie roztwór wodny cynamonu w różnych stężeniach: 50, 100, 150 oraz 200 mg/kg. Po 6 tygodniach zaobserwowano znaczny, bo prawie 60% spadek poziomu glukozy we krwi zarówno na po okresie 12-godzinnego postu jak i 2 godziny po jedzeniu. Ponadto myszy traktowane cynamonem miały zmniejszony poziom α-glukozydazy we krwi. Większość ostatnich badań nad wpływem cynamonu na metabolizm glukozy we krwi zwierząt i ludzi pokazała, że cynamon zmniejsza transport glukozy do komórek, podnosząc jednocześnie poziom insuliny. Może mieć to duże implikacje dla ludzi cierpiących na cukrzycę typu II, którzy stanowią ok. 3% populacji.
Działanie przeciwnowotworoweZnaczenie leków przeciwnowotworowych jest wielkie, dlatego każdej substancji mającej potencjalne właściwości hamujące wzrost tkanki nowotworowej powinna być poświęcona uwaga, a przynajmniej akapit w artykule. Związki polifenolowe (mające w swojej strukturze co najmniej jeden pierścień benzenu z więcej niż jedną grupą hydroksylową) są znane jako tzw. „wymiatacze wolnych rodników”. Mają one ponadto wpływ na enzymy kierujące wzrostem, podziałem lub śmiercią komórki. Te cechy przyczyniły się do badań surowców roślinnych zawierających polifenole, by potwierdzić lub zaprzeczyć ich potencjalnym właściwościom antykancerogennym. W badaniu wykazano zależny od dawki wpływ wyciągu z cynamonu na komórki nowotworowe 3 linii: Jurkat, Wurzburg oraz U937. W badaniu in vitro ekstrakt o stężęniu 0.2 mg/ml zahamował wzrost ok. 50% komórek nowotworowych z linii początkowej.
Działanie przeciwdrobnoustrojowePośród potencjalnych działań leczniczych cynamonu znajdziemy także działanie przeciwdrobnoustrojowe. Działanie to wykazano zarówno dla kory cynamonowca jak i dla olejku otrzymywanego z liści przez destylację. W badaniach wykazano ich hamujący wpływ zarówno na grzyby: Aspergillus flavus, Penicillium roqueforti, Mucom plumbeus i Eurotium sp., jak i na bakterie: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Pediococcus halophilus i Helicobacter pylori. W ten sposób dodatek cynamonu do produktów żywnościowych może nie tylko wzbogacić ich smak lecz również działać konserwująco, chroniąc zarówno żywność jak i konsumentów. Co więcej, hamujące działanie na bakterie Helicobacter może mieć duże znaczenie u osób cierpiących na wrzody żołądka. Bakterie z tego rodzaju są jednym z czynników wrzodotwórczych. W badaniach in vitro wykazano znaczący, bo aż 90% spadek aktywności ureazy (enzymu wytwarzanego przez H. pylori w celu zobojętnienia kwaśnego pH w żołądku), gdy działano na komórki bakteryjne ekstraktem cynamonu o stężęniu 38 mg/ml.
Działanie przeciwutleniająceWiele surowców pochodzenia naturalnego zawiera związki polifenolowe, których największą zaletą jest działanie antyoksydacyjne (przeciwutleniające, „wymiatające wolne rodniki”). W skład kory cynamonu wchodzi szereg związków polifenolowych, o czym wspomniałem wcześniej, dlatego nie dziwi fakt, że cynamon również posiada udowodnione przeciwutleniające właściwości. W badaniach cynamon hamował peroksydację lipidów. Wykazano także, że polifenole zawarte w cynamonie wchodziły w bezpośrednie reakcje z wolnymi rodnikami (ABTS+, OH-) i chelatowały kationy Fe2+. W tym drugim badaniu wyciągi z cynamonu (50% acetonowy i 80% metanolowy) okazał się pod względem zdolności przeciwutleniających lepszy niż wyciągi z: czarnego pieprzu, gałki muszkatołowej, dzikiej róży i oregano.
Na przyszłośćZważywszy na fakt, że pierwsze teksty naukowe o prozdrowotnych właściwościach cynamonu opublikowano już dawno, dziwi fakt, że preparaty oparte na tej przyprawie znajdują się głównie tylko w sklepach zielarskich. Z uwagi na ilość artykułów naukowych i badań poświęconym szerokiemu spektrum działania cynamonu należy liczyć, że szybko to się zmieni.
Paweł Kozielewicz
